من در نیجریه تقریبا چیزی به نام حکومت یا دولت حس نکردم. میشه گفت مخصوصا در لاگوس یه سری مردم رو میبینید که در هم میلولند. کشوری با جمعیت ۱۵۰ میلیون. اونم در آفریقای با حساب و کتاب. یه جورایی تصور می کنید مردم خودشون کار بازی می کنند. خیابون ها رو تمیز میکنن، راه میسازن و در نهایت زندگی می کنند دیگه. بعدا بیشتر در این مورد مینویسم.

یکی دیگه از چیزایی که توجه من رو به خودش جلب کرد رفتگرهای نیجریه بود.

البته شهر ابوجا که یک شهر نوسازه وضع بهتری داره اما عموما همه جا وضع به همین شکله. یعنی لاگوس هم عموم رفتگرها به همین شکل کار می کردند. اکثر رفتگرهایی که من دیدم خانومایی بودن که با خاک انداز مشغول نظافت بودن. از حق نباید بگزریم که مردم نیجریه با وجود فقری که به صورت عمومی وجود داره و کمبود امکانات، از مردم کشوری مثل مالزی که «ادعای در حال توسعه بودنش» گوش فلک رو کر کرده به مراتب تمیز تر هستن.

عجیب اینه که چرا با خاک انداز و عجیب تر این خیابونایی که عموما توشون پر از خاکه. همونطوری که تو این عکسا میبینید این خیابون پر از خاک و خله و گاهی که یک کامیون رد میشد فقط مجبور بودین چشماتون رو ببندید که از خاک کور نشین. حالا تمیز کردن خاک های یه همچین خیابونی اونم به این صورت به چه دردی میخوره خدا عالمه!

بازهم از آقای علیرضا اسدی جدا عذر خواهی می کنم که تو این مطلب هم به مفاهیم علمی کارگاه هایی که ارایه کردم اشاره ای نشده. امید وارم در کامنت های جدید بازم مارو مورد عنایت ویژشون قرار بدن.

نمیدونم شمام یادتونه یا نه. یه مجله ای بود زمان ما پیرمردا گمونم ۱۰ سال پیش که روش نوشته بود «فقط دخترها بخوانند.» یا یه چیزی  شبیه به این. به هرحال حقه کثیف ولی با مزه ای برای بازاریابی بود. منم به یاد اون این تیتر رو زدم.

مساله مو برای آفریقایی ها یه چیز خیلی مهمیه. یعنی حد اقل میشه گفت برای خانوماشون. این مساله مخصوصا برای دخترای جوونشون خیلیم مهم تره و خوب روش حساسن. اما آفریقایی ها حد اقا در ۱۰۰ در صد مواردی که ما در نیجریه دیدیم موهاشون یه جور رشد میکنه. یعنی یه موهای فرفری خیلی ریز و باریک که یه جورایی وز وزی هستن. یعنی در حقیقت فر به معنی که تو ذهن شماست نه. بلکه خیلی ناجورتر. برای همین راه نگهداری مو برای اونها به طور کل متفاوته. مثلا اینکه میبینید موهای بچه ها همشون ریز با یه سری فنر بسته شده اولا به این دلیله که کم کم بشه دستشون کرد و یه زره حالت مو مانند بشون داد و مهم تر از اون به این خاطره که این موهارو نمیشه اصلا به صورت باز نگه داشت و بهداشتش هم وحشتناک سخت میشه.

یعنی این موهارو اگه نبندن یه چیزی شبیه به یه جنگل میشه رو سرشون که به کاملا رو هواست و به هیچ سمتی هم نرفته.

بنابراین خانومها یاموهای خودشون رو در حد کچلی کوتاه نگه می دارن و همیشه از پوسیژ استفاده میکنن و یا به سختی میبافن و نگه میدارن ولی بازم گاهی از پوسیژ استفاده می کنن. یعنی خیلی پیش میاد و طبیعیه که یه روز یه خانوم رو بدون مو ببینید و روز بعد همون خانوم یه موی بلند داشته باشه.

تمام موهایی که اینجا میبیند همشون مصنوعیه.

البته عکس زیاده ولی زیاد دوست ندارم عکساشون از جلو رو بزارم. این مطلب در جواب بسیاری از دوستان بود که در مورد این موها سوال داشتن.

به هر حال همه جورا این بندگان خدا رو شانسن دیگه.

خوب فکر میکنم برای هممون پیش اومده که تو یه محیط قرار بگیریم و بنا به ظاهر افراد قضاوتی بکنیم در موردشون. خوب این اتفاق اینجا برای ما بیشتر افتاد.

بهتره اول به یه نکته‌ای اشاره کنم و بعد داستان رو ادامه بدم. تو نیجریه بر عکس کشوری مثل مالزی که خوب شاید خیلیا تجربه سفر به اونجا رو داشته باشن،‌ مردم فرهنگ خودشون رو خیلی حفظ کردن . فرهنگایی مثل رقص آفریقایی که بعداً جداگانه در موردش مینویسم واقعاً تو زندگیشون و وجودشونه. یا موسیقی آفریقایی که باش زندگی میکنن. و علاوه بر اینها لباس پوشیدنشون را هم شامل میشه. تازه همه اینا با وجود اینه که این مردم یه مردم انگلیسی زبان هستن و خوب مثل همه جای دیگه الگوی پیشرفت تو ذهنشون همون شیطون بزرگ خودمونه. یعنی شما اینجا آفریقایی بودن رو فقط تو رنگ نمیبینید بلکه فرهنگشون هنوز خیلی آفریقایی مونده. اکثر جاها -تا جایی که من دیدم- این خیلی خوبه ولی خوب یه جاهایی هم خیلی بده. مثلاً رانندگیشون یا خیلی چیزای دیگه از جمله چیزایی که خودش اومده اینجا ولی هنوز با فرهنگ گاو و گوسفندی استفاده میشه. گمونم یه چیزی شبیه همون فرهنگ آپارتمان نشینی قدیمی خودمون.

خلاصه من اینجا چند نمونه از قضاوتامون رو باعکس نشونتون میدم. بعد از اینکه خودتونم مثل ما به اشتباه افتادید، بتون یه سری نکات رو اضافه میکنم.

جهت اطلاع اون خانوم کنار دستی گزارشگر شبکه ملی نیجریست

خانوم نیوجرسی

این خانومی که میبینید ما به عادت خودمون اسم روش گذاشتیم. البته این اسم گذاریای من سابقه طولانی داره و بیشترش به این خاطره که یکی تخیله و یکیم اینکه من در حفظ کردن اسامی آدما هیچ تخصصی ندارم. چه برسه به اسامی عجیب آفریقایی. مثلاً تو دانشگاه با دوستم برا افراد مختلف اسم داشتیم. یه پسر مو بلند بود که موهاشم رو هوا بود و شبیه پادشاهای قرون وسطای اروپایی بود و ما بش می‌گفتیم پادشاه و دوستاشم برا خودشون از وکیل و وزیر بنا به ظاهرشون اسم گرفته بودن …

این خانوم اول در افتتاحیه مراسم بود و بعدم در کلاس های منم حاضر شد. ما فکر میکردیم بنده خدا یه آدم بی سواده که به خاطر دوستی قدیمش با خانم نیک مدیر این کنفرانس اینجاست. خیلیم آروم بود و هم آهسته راه میرفت و هم آهسته حرف می زد.

تا اینکه باش که صحبت کردیم فهمیدیم تو نیوجرسی آمریکا زندگی می‌کرده و بچه هاشم همه همونجا درس خوندن. خودشم روانشناسی در نیوجرسی خونده و اونجا در دانشگاه سخنرانیم داشته.

خانوم با مزه

این خانوم وسط یه سخنرانی پیداش شد و مدام به یه شیوه عجیب آفریقایی که بعداً براتون میگم همرو تشویق به یه جور دست زدن خاص همراه رقص می کرد. اینه که ما هم همینجوری از دستش شاکی شدیم اسمش شد خانوم بامزه.

ایشونم تازه از ایالت اوهایو برگشته بود و دو تا فوق لیسانس از اونجا گرفته بود و الانم تو یه مجله کار میکنه.

به هر حال آدم هرچی بگذره احساس میکنه چقدر تا حالا بی تجربه بوده.

قبل از سفر و با خوندن وبلاگ یکی از دوستان که از طریق سرچ با وبلاگشون آشنا شده بودم، دیده بودم که چیزایی در مورد پادشاهای قبایل نوشته بودن. به هر حال اینجا هنوز حالت قبیله‌ای مخصوصاً در مناطق روستایی وجود داره. برای من این سؤال وجود داشت که رفتار نسل امروز با اون فرهنگ بعضا خرافه دیروزی قبایل چیه. تا اینکه یه روز تقریباً تونستم بخشی از جوابم رو بگیرم.

مدرسه Legacy که مدرسه ای در مناطق نسبتاً فقیر نشینم بود بعد از ورک شاپ، بچه‌ها به درخواست خودشون یه نمایش کوتاه برامون اجرا کردن که معلوم بود روش تمرین هم از قبل داشتن و احیاناً در جاهای خاصی اون رو به عنوان یه جور خوشامدگویی اجرا می کردن. اما موضوع این نمایش که تعدادی از عکساشم براتون میزارم ازین قرار بود که :

اگه دقت کنید اون ته میتونید پشه بند رو با بسته بندی آبی ببینید

اول این نمایش رئیس قبیله یه جلسه گذاشته بود و داشت با سایرین در مورد امور معمول قبیله صحبت می کرد. ناگهان یکی از زنای قبیله با حالت نالان میومد و می‌گفت که فرزندم داره از دست میره و مالاریا گرفته. رئیس قبیله جادوگر رو دعوت می‌کرد و اوهم بعد از مقداری شامورتی بازی به این نتیجه می‌رسید که باید قربانی بدن تا بچه خوب بشه.

خلاصه فرزند رئیس که بچه‌ای با کت و شلوار و درس خونده بود میومد و یه پشه بند میاورد و بعد همه جشن میگرفتن و میفهمیدن که با یه پشه بند ساده و بدون قربانی کردن میشه قبیله رو نجات داد.

فکر میکنید آدم باید چه حسی بش دست بده وقتی میبینه بعد از ۳۰ سال عدم موفقیت در مدیریت اقتصادی کشور ما تازه شعار اجرای اقتصاد اسلامی میدیم. آیا فکر می‌کنید کار دین نظریه پردازی اقتصادیه که ما باید هرجوریه از دلش بیرون بکشیم.

فکر میکنید چند ساله دیگه طول بکشه تا ما برای حل مشکلاتمون از پشه بند استفاده کنیم و بفهمیم قرار نبوده دین در مورد مشکلات اقتصادیمون به ما راه حل بده؟

این مدرسه برای من خیلی عزیز بود. مدیر پولداری داشت که پول خودش رو برای تاسیس یک مدرسه در منطقه ای فقیر اختصاص داده بود. بین تمام مدارسی که رفته بودیم دانش آموزای این مدرسه از درک و شعور و هوش اجتماعی خیلی خوبی برخوردار بودن. بعدا در مورد نمایش بسیار جالبشون هم براتون مینویسم ولی فعلا به همین عکسا بسنده می کنم.

قبول دارید به عنوان عکسایی که با یه دوربین فیلم برداری معمولی گرفته شده عکسای خوبیه؟ کاش دوربینم خراب نشده بود.

خداییش میبینید چقدر دوست داشتنین؟

مدرسه وایت پلین مدرسه بریتیش اینجاست. البته ابوجا مدرسه آمریکایی هم داره و تنها چیزی که ازش معروفه اینه که شاگرداش برعکس تمام مدارس اینجا لباس فرم نمیپوشن.

این مدرسه اونطور که روی تابلوشم قید کرده پارتنره با مایکروسافته و طبیعتا به خیلی هم به این مینازه. شهریه این مدرسه هم سر به فلک میکشه که شایدم نسبت به عددای نجومی مدارس ایران خیلی هم عجیب نباشه. شهریه این مدرسه با ناهار و گمانم اقامت برای بالاترین مقطع حدود ۱۴ میلیون تومن میشه و این مبلغ فقط برای خانواده های خیلی مرفه اینجا قابل پرداخته. دروغ نگم به مدرسه که رسیدیم با دیدن اون کبکبه و دبدبه ساختمون دست و دلمون لرزید. خلاصه مدیر مدرسه اومد به پیش وازمون و مدرسرو بمون معرفی کرد. از خود سیستم مدرسه تا اینکه مایکروسافت اینجا چیکار میکنه و …

اطاقای کامپیوتر و تاکید روی انکه اینجا هر کس یه لپ تاپ داره و اینترنت ۲۴ ساعته وایرلس.  مام بعد از یه گشتی شروع کردیم به خفن سازی داستان و انکه نتایج ورک شاپ امروز چیه.

به هر حال کار که شروع شد دیدیم ای بابا اینجام آفتابه لگن هفت دست ولی شام و نهار هیچیه. نه بچه ها چیز زیادی بارشونه نه معلما. جالب اینه که تعدادی معلم بریتیش سفید پوستم داشتن. بچه ها واقعا نمیتونستن دو کلمه در مورد یه موضوع صحبت کنن. فقط انقدری که مافهمیدیم یه چیزایی بلدن با پاورپوینت بسازن. بعد از اینکه نیم ساعت تو اینترنت سرچ کردن در پاسخ اینکه مالاریا چیه ۹۹ در صدشون بلند میشدن و جواب میدادن. «مالاریا از یه پشست.»

چیزی که ما تو مدارس فقیر برعکسش رو دیده بودیم که اکثر بچه ها فعال بودن  و رفتارای اجتماعی بهتری هم داشتن.  من بیشتر گمون میکنم علتش اینه که تو این مدرسه به بچه ها هیچی نمیگن و به دلیل مشاغل پدراشون هیچ امر و نهیی بشون نمیکنن و اونام لوس شدن.

مدرسه یه سلف خیل مرتب داشت. استخر و حتی یه سری از بچه ها هفتگی خونه میرفتن.

مدرسه سالید راک مدرسه جالبی بود. از این جهت که این مدرسه در منطقه چندان مرفهی که یعنی منطقه متوسط به پایینی قرار داشت و صاحب این مدرسه یه مدرسه دیگه هم داشت که در منطقه مرفهی واقع بود. ما بعد از اینکه با خاطره خوشی از این مدرسه بیرون رفتیم یه سری هم به اون مدرسه مرفه زدیم که با مدیرش که یه خانوم متمول از نوع بدش که هممون میشناسیم بود تقریبا دعوامون شد. ایشون فقط میگفت همه بچه های مدرسهم من لپ تاپ دارن و همین. به هر حال مهم نیست. عکسایی از مدرسه اول میزارم براتون:

فکر می کنم هممون می دونیم که pig به زبان فارسی میشه خوک.

راستش ما تو لاگوس که بودیم صبحا که چای میاوردن یا قهوه،‌خودشونم توش شیر میریختن. این شیر بدجوری خوشمزه بود و دل مارو برده بود. آقا ما یه بار از یکی پرسیدیم اسم این شیر چیه،‌از کجا میاد؟ آخه اصلاً بشون نمیاد صنایع گاوداری جالبی داشته باشن. خلاصه بمون گفتن این «پیگ میلکه» . حالا مارو بگو هی فکر میکنیم آخه اینجا اولاً خیلی مسلمون داره بعدم اصلاً مگه خوک،‌شیر داره. اصلاً خوک چیه که شیرش چی باشه. بهرحال تو فروشگاهام که گشتیم دیدیم نمیدونن ما چی میگیم. نتیجه نهاییمونم این بود که احتمالاً یه اصطلاحه حه که مثلاً شاید چون این شیر مزش خیلی متفاوته گزاشتن اسمشو «پیگ میلک». تا اینکه رفتیم یقه گارسون رو گرفتیم و این مکالمه کوتاه بینمون در گرفت:

« واتز د نیم آف میلک این د تی؟

- وات؟

میلک این د تی؟

- پیگ.

ایز ایت ا پیگ میلک؟

- یس. پیگ میلک

ایز ایت فرام پیگ اور کاو؟

- اوه پیگ

ایز ایت فرام پیگ؟

- نو. کاو »

تا اینجا ما فهمیدیم این شیر از گاوه. خلاصه تا اینکه تو ابوجا تو یه مغازه دیدیم یه سری قوطی شیر خشک هست با مارک PEAK و تازه دوزاریمون افتاد. اتفاقاً گرفتیم و تو قهوه یا چای میریزیم و طعمش بهتر از شیره. در دو نوعم بود هم برای بچه‌ها و هم بزرگا. به صورت مایعشم در بسته های کوچیک برای چای و قهوه هست. این شیر گمانم به دلیل آسانی حمل و نقل مخصوصاً در این مناطق ساخته میشه. مزه خالی پودرش شبیه به اون پودر شیر خشکای قدیمیه که یکمم شیرین بود.

امیدوارم لهجه عجیب انگلیسی این دوستان رو هم در نظر داشته باشید و همه چی رو هم گردن ما نندازید.

شیر خوک!

اینجا هم یک مدرسه خصوصی که در خود شهر ابوجا واقع شده. خصوصیت اکثر مدارس اینجا اینه که عموما از مهم کودک تا دبیرستان همه همینجا هستن. به جز استقبال خوب مدرسه از ما و انجام روال عادی کارگاه اتفاق خاص دیگه ای نیفتاد. البته یه چیزی شد دروغ نگم. تقریبا هرجا میریم برای ما در انتها که با مدیر بزرگ جلسه خودمونی داریم یه نوشیدنی میارن. این نوشیدنی شبیه به همون آب جوی اسلامی خودمونه ولی طعمش شیرینه و یه جوری خیلی خوشمزست ( باور کنید روش و خوندم نوشته بود بدون الکل. گیر ندین) و همه جا هم همون رو برامون میارن. تنها اتفاق ویژه این مدرسه این بود که نوشیدنی مارتین ریخت زمین. فردا صبحشم که رفتیم دوربین (‌جریان دوربین دادن و گرفتن رو بعدا میگم)‌ بگیریم جاش مونده بود و من بیشتر دلم سوخت برای اون نوشیدنی خوشمزه . همین.

تعدادی عکسم هست که دیدنش بد نیست. البته فیلم زیاده که اینجا نمیشه بزارم.

شهر ابوجا در حقیقت پایتخت اداری تلقی میشه و یه شهر مهندسی ساز و تقریبا نوسازه و کلا با کل ساختار این کشور متفاوته. مثل بیشتر کشورهای در حال توسعه (‌که البته نیجریه گمونم جزوشون تلقی نشه)‌ وقتی دولت در بازسازی همه کشور باز میمونه یه مناطق خیلی خوشگل آبرومندی میسازه و کارای اداری و دولتی و با کلاس و میفرسته اونجاها.

- البته میدونیم که ایران از رویه همه دنیا جداست و احتمالا منتظر ببینه کره شمالی چه متد جدیدی ابداع میکنه.-

البته نکته مهم در ابوجا اینه که برعکس خیلی جاها چون به نظر این ساختار شیک برای اینجا خیلی زود بوده به نظر در حال حل شدن در همون وضعیت اسفبار سایر نقاط نیجریست و اینجا میبینید عموما اگه چیزی خراب شده دیگه درست نشده. درست مثل اینکه یه اسباب بازی خیلی گرون رو بدی دست یه بچه ای که همیشه تو خاک و  خل داشته گل بازی میکرده. طبیعتا اونم از ریخت میافته دیگه.

درسته لنز دوربینم صدمه دیده و عکاسیم ممنوعه (البته نمیدونم چرا) ولی یه تعدادی عکس همینجوری از شهر گرفتم که دیدنش آدم رو با ظاهر امر آشنا میکنه: